Mrtve duše - Nikolaj Vasiljevič Gogolj

“Nedovršeni roman “Mrtve duše” Nikolaja Vasiljeviča Gogolja objavljen je 1842. godine i prvotno je zamišljen kao veliko djelo u tri dijela, nadahnuto strukturom Danteove “Božanstvene komedije”. Iako Gogolj zbog psihičkih poteškoća nikada nije dovršio roman te je velik dio rukopisa spalio, djelo je ostalo jedno od najvažnijih ostvarenja ruske književnosti i realizma.

Roman prati Pavela Ivanoviča Čičkova, snalažljivog i moralno upitnog antijunaka koji putuje Rusijom i od vlastelina otkupljuje umrle kmetove čije smrti još nisu službeno evidentirane. Njegov cilj je steći korist i društveni položaj manipulacijom, laskavim ponašanjem i iskorištavanjem slabosti moćnika. Kroz groteskne opise i satiričan ton Gogolj kritizira rusko društvo, pohlepu i licemjerje tadašnje vlastele.

Posebnost romana nalazi se u načinu pripovijedanja jer se pripovjedač neprestano obraća čitatelju i komentira likove i događaje. Umjesto klasične radnje, naglasak je na pripovijedanju, ironiji i društvenoj kritici. Iako formalno nedovršeno, djelo se smatra vrhuncem ruskog realizma i snažno je utjecalo na kasnije pisce poput Dostojevskog i Tolstoja.